БҰҚАРАЛЫҚ АҚПАРАТ ҚҰРАЛДАРЫ - Қазақ әдебиеті - Рефераттар - Скачать Рефераты, слайды, тесты - Қазақстандық оқушыларға тегін рефераттар сайты
MENU
Главная » Файлы » Рефераттар » Қазақ әдебиеті

БҰҚАРАЛЫҚ АҚПАРАТ ҚҰРАЛДАРЫ
[ Скачать с сервера (54.0Kb) ] 02.09.2014, 10:20

БҰҚАРАЛЫҚ АҚПАРАТ ҚҰРАЛДАРЫ

Қазақстан Республикасының 1995 жылы қабылданған Конституциясының 18-бабының 3-пункті бойынша азаматтар мемлекеттік органдар мен қоғамдық бірлестіктерден, сонымен қатар бұқаралық ақпарат құралдарынан еркін ақпарат алуға құқықты. Осы салаға қатысты басқа да қалыптық-құқықтық актілерде сөз бостандығы және ақпараттану құқықтары туралы айтылған. Азаматтар өздерінің ой-пікірлерін еркін баяндауға да құқықты. Бүгінгі демократиялық қоғамдардың негізгі шарттарының бірі еркін БАҚ-тың болуында. БАҚ-тың еркіндіктерімен қатар мемлекеттің әлеуметтік, саяси және экономикалық өмірін дамытудағы жауапкершіліктері де демократиялық елдерде алдынғы қатардағы маңызды мәселенің бірі болып табылады.
Бізде демократиялық мемлекеттерде «төртінші күш» деп аталатын бұқаралық ақпарат құралдары (БАҚ) төңірегіндегі дау басылар емес. Әлемнің ең демократиялы, ең еркін саналатын елдерінің өзінде БАҚ сөз бостандығының жетіспейтіні және журналистердің проблемалары туралы ақпараттарды таратып жатады. Мұның негізінде жалаң кәсіби себептерден гөрі БАҚ-ты билейтін саяси, қаржы және экономикалық күштердің өз мақсаттарын толықтай орындай алмауы тұрса керек. Өйткені, қылмыскерлердің кесірінен тек журналистер ғана емес, көптеген қарапайым азаматтар да жапа шегуде. Ал, олардың қолында газет яки телевидение болмағандықтан, шулатып қоғамдық пікір тудыра алмайды. Сол себепті, БАҚ уәкілдеріне жасалған қылмыстық әрекеттерді, егер саяси астары немесе журналистің кәсіби функциясына қатысы болмаса, әдеттегі қылмыстармен бірдей қараған жөн. Сірә, мемлекет азаматтарын кәсіби ерекшеліктері бойынша емес, азамат болғандықтары үшін қорғайды.
Елімізде сөз бостандығы және БАҚ саласында кейбір өзекті проблемалардың бар екені рас. Бірақ, бұл заңдарымыздың шикілігінен яки еркіндікті шектеуінен емес, көбінесе журналистер уә атқарушы билік уәкілдерінің заң нормалары мен кәсіби ережелерді жөнді орындамауынан, өз құқықтары мен бостандықтарын жете білмеуінен туындауда. АҚШ, Германия (ГФР), Швеция, Швейцария, Түркия және Қазақстан елдерінің «БАҚ», «Бұқараны мәліметтендіру», «Ақпарат еркіндігі», «Баспасөз еркіндігі туралы Акт», «Баспасөз Заңы» сияқты заңдарын салыстырғанда 1999 жылы қабылданған «Бұқаралық ақпарат құралдары туралы ҚР Заңының» халықараық талаптарға сәйкес екені аңғарылады. Қайта, аталмыш елдердің заңдарында бізден өзгеше шектеулер мен жазалау шараларының (қаржылай санкциялар мен бас бостандығынан айыру) бар екенін байқауға болады...
Швеция Корольдігінің парламенті «Риксдаг» 1974 жылы қабылдаған «Баспасөз еркіндігі туралы Актінің» көптеген баптарында «қоғамдық тыныштықты сақтау мақсатымен қабылданған заңдарға қайшы» ақпараттарды таратуға тыйым салынған. Аталмыш заң рухани мәдениет мүдделеріне қайшы және жеке тұлғалардың құқықтарын бұзатын ақпараттарды таратуға да тыйым салады. Бұл елде алкогольді ішімдіктер мен темекі өнімдерін жарнамалауға шек қойылғаны сондықтан. Осы заңның 2-тарауы бойынша ресми құжаттарды пайдалануға мына себептер бойынша тыйым салынады:
1) Мемлекеттің қауіпсіздігін яки оның басқа мемлекетпен немесе халықаралық ұйыммен қарым-қатынастарының қауіпсіздігін сақтау.
2) Мемлекеттің орталықтандырылған қаржы, ақша немесе басқа валюталық саясатын қорғау.
3) Жалпы экономикалық мүдделерлі сақтау т.т.
11.09.2001 жылғы террор шабуылдарынан кейін АҚШ әкімшілігі бұқаралық ақпарат құралдарының көптеген мәліметтерді жариялауына тыйым салған еді. Осының барлығы да мемлекет пен қоғамның мүддесін қорғау және тергеу, іздестіру жұмыстарына нұқсан тидірмеу үшін жасалған заңды шаралар болып табылған. Ал, өз кезегінде бұл елдің БАҚ-тары халықты үрейлендіретін, мемлекетке деген сенімін шайқалтатын хабарларды таратудан, суреттерді көрсетуден бас тартқан-ды.
Соңғы кездері БАҚ-тың іс-әрекеттеріне байланысты барлық проблемаларды заң жүзінде атқарушы биліктің құзыретінен алып, арнайы қоғамдық ұйымға беру туралы ұсыныстар айтылуда. Бұл әлемдік озық тәжірибеде кездеспейтін және еліміздің ішкі тұрақтылығына нұқсан тигізуі мүмкін жаңалық. Атқарушы биліктің міндеті қабылданған заңдар шеңберінде мемлекет жұмыстарын орындау, заңды және жеке тұлғалардың арақатынасын реттеу, тиісті инфрақұрылымды дайындау болып табылады. БАҚ-ты атқарушы биліктің қарамағынан шығарып, «қоғамдық» ұйымға бағындыру практикада мүмкін емес. Ал, Қазақстан сияқты күрделі трансформациялық процестер қарқынды жүріп жатқан алуан этникалық топтар уә мәдениеттерді, тілдер уә діндерді қамтитын, әлемдік деңгейдегі қақтығыс аймақтарының кіндігінде орналасқан мемлекетте бұл қадамның қауіпті нәтижелер беруі әбден мүмкін. Осындай ахуалда БАҚ-тың қоғамдық пікірге әсерін ескеруге міндеттіміз.
Алайда, бұқаралық ақпарат құралдарының басын біріктіретін, дәлірек айтқанда журналистерді бір рухани билікке бағындыратын қоғамдық ұйымның құрылуы пікірін қолдаймыз. Мұндай ұйымды құру журналистердің өз міндеті. Сот және прокуратура органдарымен қатар «омбудсман» институты азаматтардың құқықтарын қорғау және даулы мәселелерге шешім табу жағынан көптеген елдерде табысты жұмыстарды атқарып келеді. Сол сияқты, БАҚ-тың тиісті заңдар мен құқық актілері тарапынан белгіленген қағидалар бойынша істеуін бақылайтын, оның қоғам алдындағы абыройы мен сенімділігін арттыратын, журналистика кәсібінің беделін көтеретін бір ұйымның болғаны жөн. Журналистика саласында абыройлы есімге ие болған тұлғалардың ерікті бастамасымен «БАҚ Биік Кеңесін» ұйымдастыруға болады. Бұл БАҚ қызметкерлерінің журналистика этикасы ережелері шеңберінде «өзін-өзі бақылауы» (автоконтроль) үшін жасалатын нақты қадам болмақ.
«БАҚ Биік Кеңесі» қоғамдық ұйым ретінде іс жүзінде журналистикамен айналысып жүрген журналистер мен осы саланың ғалымдары тарапынан құрылуы мүмкін. «БАҚ Биік Кеңесінің» құрылтайшылар келісімшарты яки жарғысы бастамашы топ тарапынан сала қызметкерлері уә ғалымдардың талқысына ұсынылады. Қатысушылардың санының мүмкіндігінше көп болғаны және барлық БАҚ ұйымдарын қамтығаны абзал. Аталмыш Кеңеске БАҚ қожайындарының қатысып-қатыспайтыны мәселесі талқыланып, тиісті қарар қабылдануы керек. Бұл құрылымның «қоғамдық бірлестік» яки «қоғамдық қор» түрінде болуы мәселесі де ойластырылуы керек. Түркиядағы тәжірибе бойынша бұл Кеңес заңды тұлға ретінде құрылмаған. Өйткені, заңды тұлғалардың құқықтары мен міндеттерін, сонымен қатар жұмыс саласын «саяси билік» белгілейді. Ал, журналистер толықтай тәуелсіз болуды қалайтындықтан «Азаматтық Кодексте» көрсетілген «келісімшарт» бойынша жұмыс істегенді жөн деп тапқан.
«БАҚ Биік Кеңесі» журналистиканың ұзақ жылдар бойы қалыптасқан кәсіби қағидалары уә ережелерін жазбаша түрде анықтап, журналистердің назарына ұсынады. Журналистер өз кезегінде осы беделді де бейтарап ұйымның ережелерін басшылыққа алып, орындауға міндеттенеді. «БАҚ туралы Заң» және өзге де қалыптық-құқықтық актілермен бекітілген қағидаларды заңның императивті күшімен орындауға онсыз да міндетті болған журналистер үшін «БАҚ Биік Кеңесінің» ережелері кәсіби тұрғыдан алғанда моральдық және этикалық характерге ие болады. Бұл кез келген журналистің журналистика саласындағы абыройы мен атағына әсер етеді.
«БАҚ Биік Кеңесі» бұқаралық ақпарат құралдары немесе қызметкерлерінің (журналистердің) шығармалары мен аудио-видео өнімдерін кәсіби ережелер тұрғысынан талдап, нәтижелерін жұртшылыққа білдіреді. Мемлекеттің билік органдары мен соттардың БАҚ жөніндегі іс-әрекеттері уә шешімдері және «БАҚ Биік Кеңесінің» шешімдері екі жақтан осы маңызды саланың функцияларын реттейді һәм проблемаларын шешеді. Бұл, әрине жеткілікті емес. Журналистердің білім деңгейі, жалақы мөлшері және еңбек шарттары сияқты көптеген мәселелер де қатарынан шешімін таппайынша БАҚ саласында қой үстінде боз торғай жұмыртқалайтын уақыттың келмейтіні анық. Ал, журналистердің саналы түрде бас қосып, баспасөздің тек еркіндігі үшін ғана емес, сонымен қатар мемлекет және қоғам мүддесіне жұмыс істеуі үшін белсенділікпен бас біріктіруі өз кезегінде маңызды шара болмақ. «БАҚ Биік Кеңесіне» мүше болу міндетті емес. Журналистер мен БАҚ және кәсіподақтар мен қоғамдар бұл ұйымға өз еріктерімен мүше бола алады.

 

Категория: Қазақ әдебиеті | Добавил: Jahcepik | Теги: ақпарат, ҚҰРАЛДАРЫ, БҰҚАРАЛЫҚ
Просмотров: 928 | Загрузок: 367 | Рейтинг: 0.0/0
Всего комментариев: 0
avatar