Азот. Азоттыц периодтык жуйедеп орны жене Касиеттер - Физика, астрономия - Рефераттар - Скачать Рефераты, слайды, тесты - Қазақстандық оқушыларға тегін рефераттар сайты
MENU
Главная » Файлы » Рефераттар » Физика, астрономия

Азот. Азоттыц периодтык жуйедеп орны жене Касиеттер
[ Скачать с сервера (80.0Kb) ] 02.09.2014, 08:36

Азот. Азоттыц периодтык жуйедеп орны жене

Касиеттер

Азот II периодта, V топтыц Heri3ri топшасында орналаскан. Азоттан баска ол топшаны, фосфор Р, мышьяк As, сурьма Sb жене висмут Bi элементтер1 курайды. Бул элементтердщ ец сырткы энергиялык денгейшес1нде бес электрон бар. Мысалы, азоттьщ атомында электрондардыц орналасуы:

7N

Электрондык формуласы:

 

 Графиктш формуласы:

Азот атомы жетпей турган уш электронды     косып  альш, -3 тотыгу дережесш керсетеда. Ен жогары тотыгу  дережеа. +5.

Бос куйшде азот eKi атомнан туратын N2    жай зат тузеда. Оньщ молекуласыныц курылымы:

: N :: N : немесе N = N

Азот топшасында азоттан бастап висмутка карай атомныц мелшер1 еседа, тотыксыздандыргыш касиет1 артады да тотыктыр­гыш касиет кемиді.

V топтыц Heriзri топшасындагы элементтердің ушкыш сутектг косылыстары ковалентп полюст1 байланыс тузеді, оньщ жалпы формуласы — RH3, оттекпен тузетш оксидтер1 R2O5-Ke сейкес.Азотты алгаш рет агылшын химии Д.Резерфорд сипаттаган. 1772 ж. азоттыц ресми ашылган жылы болып есептеледд.

Табигатта кездесу1. Азот табигатта бос куйшде ауаныц нег!зг1 курам белш., келем1 бойынша — 78,1%.Косылыс куйшде азот туздары: мысалы, селитралары NaNO3, KNO3 тур1нде жене белокты заттар ппрггенде пайда болатын ешм—аммиак NH3 туршде кездеседа. Азот органикалык косылыс ретшде барлык Tipi организм курамында болады. Мысалы, ол белокты заттар (протеин, протеидтер), нуклеин кышкылы курамында жене зат алмасу ешт — карбамид пен зер кьппкылында бар.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   

Азоттың физикальқ касиеттерь Таза азот — туссіз, иіссіз газ. Калыпты жагдайда азот ауадан сел жещл, 1 л N2 газдыц массасы 1,25 г. Азот -195°С-та кайнайды, -210°С-та катады.

Азоттыц химияльщ кдсиеттерь Азот молекуласы ете берш болуына байланысты реакцияга тусу каб1лет1 темен, химияльщ енжар.

1. Белме температурасында азот тек металл литиймен гана тшелей ерекеттеседа

N2+ 6Li = 2Lі 3N  литий нитриді

2. қыздырганда баска металдармен де осылайша әрекеттесеі:

N2+3Ca = Ca3N2  кальций нитриді

3. Жогары температура мен кысымда, өршікi (катализатор) катысында азот сутекпен тікелей әрекеттеседі аммиак тузеді;

N2+3Н 2=2NН 3+92кДж

4. Азот оттекпен электр ушкыны кезінде, 3000°С темпера-турада ерекеттеседд:

N2 + О2 = 2NO - Q

Табигатта бул реакция найзагай жаркылдаганда журедц.

Қолданылуы. Азот негізінен аммиак а луга, о дан epi азот кышкылы жене азот тынайткыштарын алу үшін колданылады. Азотты салгырт (инертт1) атмосфералык орта жасау үшін. де пайдаланады. Суйык азот салкындаткыш жуйелер саласында кенінен колданылады.

Азот молекуласы берік косы лыс. Ерекше жагдайда металдармен, сутекпен әрекеттесед1. Табигатта азот бос куйінде кездесед, ол ауаныц негізгі құрам бөлігі.Азот адам жене жануарлар, өсімдіктер организмінде маңызды тіршілік процестерін жузеге асыратын белоктың кұрамына кіреді. Аммиак

Алынуы. Лабораторияда катты аммоний хлорид1 NH4C1 мен сөндірілген әкri Са(ОН)2 араластырып, кыздырып аммиак алады (13-сурет).

Реакция теңдеуі:

2NH4C1 + Са(ОН)2 = 2NH3+ СаС12+ 2Н2О

өндірісте аммиакты азот пен сутектен тікелей синтездеп алады

Физикалық касиеттерь Аммиак — туссіз, өкір иісті ауадаь екі еседей жеңіл, туншыктыргыш газ. Балку температурась -77,8°С. Кайнау температурасы -33,4°С. 20°С-та жене 0,85 MПА кысымда суйылады.

Аммиак суда өте ерімтал: 1 көлем суда 700 көлем аммиак ериді (14-сурет). Аммиак суда ерігенде аммиак гидратын NH3-H2( тузед1. Аммиактың судагы epітіндісі аммиак суы немесе мусәтір спирті деген атпен дәріханада сатылады.

Химияльқ касиеттері.

1. Аммиактьң сумен ерекеттесуі.

Аммиак суда ерігенде темендеп тепе-тендак кке асады:

NH3 + Н2О = NH3 •nH 2 O= nh4 + OH;

аммиак гидраты                  аммоний гидроксида

 

Аммиактыц судагы ер1тшд1с1 элсіз негіздік касиет керсетеді.. Ce6e6i соңгы тепе-теңдік сол жакка карай көб1рек ыгысатын-дыктан судагы ерітіндіде гидроксид ионы ОН" аз бола-ды. Өздеріне белгілі негіздерден аммоний гидроксидінің  айырмашылыгы — мунда оң зарядты ион NH4 болды.

2. Аммиактыц оттекте жануы.Егераммиак пен оттек агынын тутандырса аммиак оңаи жанады. a) Өршіткі катыспаса бос куйдегі азот бөлінеді:

4NH3+ЗО2 = 2N2+6Н2О

 е) Катализатор тотыгуынан (өршіткі— Pt) азот (II) оксида алына-

дьк                                                                                                                                                                                                                         

4NH3+ 5О2 = 4NO + 6Н2О

3. Аммиактың кышкылдармен әрекеттесуі. Екі шыны таяк-шаны алып, 6ipiншісін— концентрлі аммиак суына, екіншісі — концентрлі туз кышкылына батырып, ек1 таякшаны 6ip-6ipme жакындатса, ак тутш пайда болады. Ол — аммоний хлоридінің өте усак кристалдары. Реакция теңдеуі.:

NH3 + НСl = NH4Cl

                         аммоний хлорида

Аммиак баска да кушті кышкылдарменәрекеттесіп, аммоний туздарын тузеді.

Колданылуы. Аммиактан минералдык тыңайтқыштар, дәрі-дәрмекпен, копарылгыш заттар, азот кышкылы жене нитраттар өндіріледі, аммоний туздары алынады .Аммиак төменгі кысымда (0,7—0,8 мПа) оңай суйылады, ол буланганда көп жылу сіңіретін касиетіне сәйкес тоңазыткыш кондыргыларда реагент реагент колданылады.

Лабораторияда аммоний туздарын сумен косып кыздырып, аммиак алады. Ал өнеркәсіпте сутек пен азотты косып, тікелей синтездеп алады. Олөткір иісті, туншықтыргыш газ. Аммиак суда жаксы epiп гидраттар тузеда, одан аздаган мөлшерде аммоний гидроксида бөлінеді. Аммиак кышкылдармен реакцияга тусіп, аммоний туздарын тузеді. Одан тыңайткыштар — нитраттар, азот қышқылы, копарылгыш заттар алынады.

§ 20. Фосфор

Д.И.Менделеев жасаган химиялык элементтердщ периодтык жуйесгнде фосфор Ш периодта, у топтьщ непзп топшасында орналас-кдн. Салыстырмалы атомдыкг'массасы — 31, реттш HeMipi—15.

Атом к,¥Рылысы. Фосфордыц соцгы энергиялык кабатында бес электрон бар, оныц ymeyi жуптаспаган:

+15Р )2g)8e)5e

Электрондык формуласы:

;                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              Is22s22p63s23p3

* Графиктж формуласы:

Is   2s       2p        3s       Sp

бамдктер

мен жануарлар

Фосфор косылыстарында  -3,  +3,  +5  тотыгу дережесш

керсетед1.

Азотv пен фосфор электрондарыныц орбитальдарга орналасуына карасак, екеушщ ец сырткы энергиялык деыгейшесшдег1 электрон саны б1рдей, ал период саны ер турл1 болатынына сэйкес олардыц атом радиусындагы айырмашыльщты керем1з. Фосфор атомыныц радиусы азоттан em еседей улкен. Сол себепт1 булардыц касиеттер1нде 6ipa3 айырмашыльщтар байка лады. Мысалы, фосфордыц ушкыш сутект1 косылысы фосфин РН3, азоттыц ушкыш сутект1 косылысы аммиакка NH3 Караганда тураксыз, ауада тез тотыгып кететш зат.

Фосфорды 1669 ж. нем1с химип Х.Бранд ашкан.

Табигатта кездесу1. Табигатта фосфор тау жыныстары мен минералдарда косылыс туршде кездесед1. Мысалы, фосфорит жене апатитте кальций фосфаты Са3(РО4)2 туршде болады. Кдзакстанда Жамбыл облысындагы Каратау мацында фосфорит кеншщ мол коры бар екеш 1935 жылдан белгШ. Kasip Каратау бассейш непзшде "Жацатас байыту комбинаты" жумыс  1стейд1. Актебе облысында фосфорит кен орнын (Шил1сай, т.б.) игеру жоспарланып отыр. Фосфорды ецдейтш заводтар Таразда, Шымкентте бар.

Азот тер1зд1 фосфор да, өсімдік пен жануар белогыныц Heri3ri курам боладыФосфор ес1мдштердщ деншде, жануарлардыц сутшде, канда, ми мен жуйке улпаларында кездеседь Мысалы, ересек адамдардыц суйегшде 600 г, ет улпасында 56 г, жуйке жуйесшде 5 г-га дейш фосфор болады.

Барлык суткоректшердщ cyfieri курамында фосфор Са3(РО4)2 немесе ЗСа3(РО4)2-СаСО32О туршде болады. Осындай фосфаттар суткоректыгер канкасына берштж касиет бередд.. Жануарлар мен адамдар фосфорды ес1мдш аркылы кабылдайды. Фосфор косылыс-тары TipinuiiKTeri барлык зат алмасу процестерше катысады.

Алынуы. Бос куйшдеп фосфорды алу ушш табиги фосфатты электрпеште кремний (IV) оксидд мен кем1рд1 косып, ауасыз кыздырады. Белшген фосфорды су астында ак фосфор Р4 туршде белш алады. Реакция тецдеу1:

2Са3(РО4)2 + 6SiO2 + ЮС = Р4 + 6CaSiO3 + ЮСОТ

Физикальщ кдсиеттерь Фосфор элемент! жай зат ретшде б1рнеше аллотропиялык тур езгернзш тузед1. Оньщ мацыздылары — ак жене кызыл фосфор, ал кара фосфор аз кездесед1 (21-сурет). Темендегл кестеде ак жене кызыл фосфордыц касиеттер1 салыстырмалы турде берілген.

Категория: Физика, астрономия | Добавил: Jahcepik | Теги: Азот., Касиеттер, периодтык, жене, жуйедеп, Азоттыц, орны
Просмотров: 466 | Загрузок: 166 | Рейтинг: 0.0/0
Всего комментариев: 0
avatar